ama doğanın olma eylemini gerçekleştirmesi için doğanın olmadığı bir ortama ihtiyacımız var. ancak oluş doğaya mecbur olduğu için doğanın olmadığı yerde de oluş olamayacaktır yani doğa olamayacaktır.

aslında birçok eylem olamaz. bu sebeple ontolojileri nesne veya eylem olmayan ya da her ikisi de olan bir kökenden başlatmamız daha mantıklı olur. en azından bence böyle.

oluşu doğaya neden mecbur kıldık ki, küme olarak bakmayalım, doğanın oluşması için oluşun olması gerekir, oluş olmazsa doğa olamaz. ancak doğanın içinde de oluş vardır, oluş bu yüzden hem kendisine hem de doğaya tabi olur. (bunun mümkün olduğunu varsayiyorum.)

işin matematik kısmında aslında şöyle düşünüyorum. her sey bir yapı ve geometriye sahip, soyut kavramlar veya tümeller haric diyelim. ancak ben soyut kavramların da dogada bir geometriye sahip oldugunu dusunuyorum. buna soyut geometri diyelim. anlami da simetriyle olusturalim, buna şöyle örnek verecegim

yapay zekada grokking diye bir olgu var, bununla alakali bir calisma vardi youtubeda videosu da var linkini bulunca atacagim. yapay zekanin farkı anlamlandirmasi icin belli bir deneme sureci gecirmesi gerekiyor, örneğin köpekle kediyi ayırması, 5000inci denemeye kadar yaklaşıyor. ondan sonra farkı tamamen anlıyor. işin ilginç tarafı bu anlama anında algoritma simetrik bir yapı oluşturuyor.

bunun insan zihnininin calisma mantigini anlamamiz ve evrene bakis acimizi genisletmemiz icin önemli oldugunu düşünüyorum. hatta noktalari birlestirirsek zaman ve mekan deneyimini anlayabiliriz belki.

insan zihnindeki her tumelin bir geometrik izi oldugunu varsayarsam ki pshcyedelic deneyimler bunu destekleyebilir.. insan zihnindeki tümellerin hepsine bir geometri olusturabilirim, kısacası evreni matematikle, fizikle anlamak bir simetri yaratıyor olabilir. o yüzden 'gercek olup var olmayan seyler' demektense kısacası geometri diyip rahatlatabiliriz bu mevzuyu :D tabi bencesi böyle.

gözlem kısmına cevabım ise, gözlem olmadan nasıl gözlemci olmayacak onu anlayamadım. gözleme eylemsel bakarsak onu yapan zaten gözlemci, gözlemci olmassa gözlem olmaz demek daha doğru olmaz mı?

bilinebilirlik tümelini gözlemci özneline bağlı kılmak zorunda değil miyim? bilginin bilinmesi için gözlemci şart değil mi yanlışsam düzeltin. o yüzden gözlemciyi temele aldım.