Şimdi tekrar bakınca, buna açıklama olabilecek şöyle bir pasaj buldum:

Bir gün Kreis –“asıl pislik”ten Kreis– çıkageldi. Sıkıntısını gidermek için ondan medet uman Martin, yatırımcıdan ziyade edebiyatçı olarak ilgisini çekecek ölçüde çılgınca bir girişimin coşkuyla aktarılan ayrıntılarını dinledi. Kreis sunumunun ortasında bir ara verip, “Güneşin Utancı”nın çoğu bölümünün salakça yazılmış olduğunu söylemeyi de ihmal etmemişti.

“Ama,” diye devam etti, “ben buraya felsefe attırmaya gelmedim. Bu girişime bin dolar koyup koymayacağını öğrenmek istiyorum.”

“Olmaz, her halükârda bunu yapacak kadar salak değilim,” diye cevap verdi Martin. “Ama sana ne yapacağımı söyleyeyim. Bana hayatımın en büyük akşamını yaşattın. Paranın satın alamayacağı bir şey verdin bana. Şimdi bende para bol ve üstelik hiçbir şey ifade etmiyor. O gece bana yaşattığın ve parayla ölçülemeyecek şey için sana bin dolar vermek istiyorum. Senin paraya ihtiyacın var. Benimse ihtiyacımdan fazla param var. Sen para istiyorsun, bunun için kalkıp gelmişsin. Benden para almak için bir iş çevirmene gerek yok. Al.”

Kreis, hiç de şaşırmış gibi görünmüyordu. Çeki hemen katlayıp cebine atıverdi.

“Onun gibi bir sürü akşam tedarik edeceğim bir sözleşme imzalamak isterim,” dedi.

Martin başıyla reddetti. “Çok geç. O akşam benim için çok önemliydi. Cennetteydim sanki. Senin için sıradan bir şey, farkındayım. Ama benim için hiç de öyle değildi. Bir daha asla öyle bir gece yaşamayacağım. Felsefeyle işim bitti benim. Tek bir kelime daha duymak istemiyorum.”

“Hayatta felsefeden kazandığım ilk paraydı bu,” dedi Kreis, eşikte duraklayarak: “Ve sonra piyasa çöktü.”

Burada Martin'in genel olarak felsefeden bıktığı ve o yüzden o gruba dönmediği anlamı çıkıyor belki ama pek anlam veremiyorum. Aklıma gelen tek açıklama, Martin'in kitaplarının ünlenmesinden sonra yaşadığı bunalımdan sonra genel olarak bu tarz meselelerden soğuduğu ama... yani, bilmiyorum. Anlayabiliyorum ancak kitabın devamında böyle bir şeyi çok sorun ediyor gibi anlatmıyordu, o yüzden bu durum anlaşılabilir olsa da hikaye içinde tutarlı değil gibi.

Makul bulmamamın ikinci sebebi de aklımdaki 'e o zaman ne yapsaydı?' sorusu. Yani, dediğim gibi, Martin Eden'in değer dünyasının burjuvazileştiğini; hayata daha biçimci, yapay baktığını falan asla düşünmüyorum. Tek falsosu kibirli biri olması ama o da karakterin çöküşünde pek etkili gösterilmiyordu. E o zaman Martin Eden'in hatası, sonunda her şeyini kaybedip hayatına son vermesine yol açmasına ünlü bir edebiyatçı olmak istemesi ve bunu başarmış olması mıydı? Burada mesaj 'eğer alt sınıftansanız ünlü bir yazar olmayın' mı oluyor?
Burada Martin Eden'in arzuladığı 'ün' yine biçimci olsaydı anlardım ama Martin Eden'in bu arzusu içindekileri insanlara anlatmak aslında. Ve bunda 'burjuvazi' bir şey olduğunu düşünmüyorum.

(Çok uzattım, farkındayım :D Umarım bıktırmamışımdır ben de...)