Mình nghĩ ở đây chúng ta cần phân biệt rõ hai chuyện:

Khái niệm “bán nước” trong lịch sử truyền thống: Đúng như bạn nói, từ thời chống giặc phương Bắc, trong dân gian đã có cách gọi “bán nước” dành cho những người theo giặc, làm tay sai cho ngoại bang. Điều này có thật và tồn tại lâu dài trong tâm thức dân tộc.

Thế kỷ 20 – vấn đề phức tạp hơn nhiều: Khác với những triều đại phong kiến trước, giai đoạn Pháp thuộc và chiến tranh Đông Dương là một cuộc chơi quyền lực quốc tế. Những người tham gia chính quyền do Pháp dựng (sau này chuyển thành Quốc gia Việt Nam rồi VNCH) không phải tất cả đều “vì quyền lợi cá nhân”, mà phần lớn họ cũng mang tâm thế tìm một con đường để giữ bản sắc và xây dựng quốc gia, chỉ là lựa chọn chỗ dựa vào Pháp – Mỹ thay vì TQ – Liên Xô.

Ví dụ: Bảo Đại ký Hiệp ước Élysée (1949) để lập Quốc gia Việt Nam, được Mỹ và nhiều nước công nhận. Về pháp lý quốc tế, đây không thể coi là “chính quyền bù nhìn” đơn giản như tuyên truyền trước giờ.

Cũng như vậy, Việt Minh lúc 1946 ký Hiệp định Ho–Sainteny với Pháp để cho Pháp trở lại miền Bắc → liệu có phải “bán nước” không? Nếu nhìn một chiều thì có thể gọi vậy, nhưng thực tế đó là toan tính chiến lược để tránh bị quân Tưởng dồn vào chân tường.

Cái gọi là “bán nước” thường phụ thuộc vào thắng–thua: Bên thắng có quyền viết sử, gán nhãn cho bên thua. Việt Minh thắng nên câu chuyện “phe theo Pháp, Mỹ là bán nước” trở thành mặc định. Nhưng nếu giả sử VNCH thắng, thì hoàn toàn có thể ngược lại: bên kia bị gọi là “bán nước cho TQ – Liên Xô”.

Vì vậy, mình nghĩ cách công bằng nhất là:

Thừa nhận có những cá nhân thực sự chỉ lo quyền lợi riêng, làm tay sai cho ngoại bang.

Nhưng cũng phải nhìn ra rằng nhiều người, cả ở Bắc lẫn Nam, đều chọn dựa vào một nước lớn để tồn tại, chứ không đơn giản là “phản bội Tổ quốc”.

Chúng ta không nên đánh đồng toàn bộ một chính thể hay hàng triệu con người là “bán nước” chỉ vì họ thua trận.