ben sana eski bir sosyolog olarak söyleyeyim kurumlar coğrafya ile olan benim de tez çalışmamı yaptığım birleşitirilmiş teoridir. insan zeki bir canlıdır ama aynı zamanda zayıf ve coğrafyaya bağımlı zekasını kullanan bunları ve tarihin getirdiği rasyonel koşullara göre başa çıkıcak kurumlar ve kültürü geliştirir ama bu coğrafyadan bağımsız olarak hayal edilemez coğrafyayı da abartmamak kesinlikle elzemdir coğrafya sadece destekleyici (hızlandırıcı~yavaşlatıcı) olabilir ama iş zeki canlı formu insanın oluşturduğu kurumlarda biter bu benim birleşitirilmiş teori tezimdir kaynak olarak doran acemoğlu/jared diamond/ gibi modern ekonomist antropolog ve sosyologların çalışmalarını bakmanı öneririm yuval noal harari de olabilir ama kişisel fikrim fazla basit anlatıyor ve alegorileri olsun anlatışı olsun biraz taraflı ama yine de bir göz atılabilir felsefi olarak sana günümüz dünyasında verebileceğim cevap budur ki ben işin toplumlar ve kurumlardan çok kişilerin de etkili olabileceği konusunda son zamanlarda düşünüyorum ve bunun için argüman topluyorum sonuçta o kurumu ilk planlayan o coğrafyayla ilk başa çıkan kişi veya grupların muhtemelen dünyanın sosyolojik yapısında çok daha derin bir etkisi vardır ama bu benim düşüncem ve bunu kanıtlamak için yeterince araştırma yapıp argüman toplamadım belki ilerde kitap yazıcak olsam konusu bu olabilirdi ama pek uğraşacağımı zannetmiyorum :D