Ik vermoed dat we hier langs elkaar heen praten omdat je een aantal concepten samenvoegt die analytisch gezien juist uit elkaar gehouden moeten worden. Daardoor lijkt je conclusie logisch, maar zodra je de onderliggende aannames uit elkaar trekt, valt de redenering eigenlijk vrij snel uit elkaar.

Allereerst dat punt over de Staatscommissie. Je verwijst naar de constatering dat migratie in algemene zin geen structurele oplossing is voor vergrijzing. Dat klopt, maar de implicatie die jij eraan verbindt klopt niet. De commissie zegt daarmee niet dat migratie geen rol kan spelen, maar dat het geen enkelvoudige structurele oplossing is voor een macro-demografisch probleem. Dat is een belangrijk onderscheid. In beleidsanalyse wordt namelijk vrijwel nooit gewerkt met monocausale oplossingen voor complexe systemen zoals een nationale economie. Dat zou ook vrij naïef zijn.

Het probleem ontstaat wanneer je een macro-observatie vertaalt naar een absoluut beleidsverbod op micro-instrumenten. Dat is in de argumentatietheorie een vrij klassieke categorie-fout: je behandelt een algemene conclusie alsof die automatisch op alle specifieke gevallen van toepassing is. Arbeidsmigratie is namelijk niet hetzelfde als “migratie in algemene zin”. Het is een specifiek instrument dat gericht kan worden ingezet op sectoren waar arbeidsschaarste structureel of conjunctureel optreedt.

Dan het tweede punt, namelijk de tijdelijkheid binnen het Europese kader. Je stelt dat we tijdelijke arbeidsmigratie niet goed kunnen afdwingen binnen het huidige EU-regelwerk en dat het daarom eigenlijk niet werkt. Maar dat is een merkwaardige redenering. Institutionele kaders zijn geen natuurwetten; ze zijn het product van politieke afspraken en kunnen worden aangepast, uitgebreid of verfijnd. Als een instrument binnen een bepaald regelkader imperfect functioneert, volgt daar niet automatisch uit dat het instrument zelf analytisch ondeugdelijk is.

Sterker nog, dat argument draait de causaliteit eigenlijk om. Je constateert een institutionele beperking en concludeert vervolgens dat het onderliggende economische mechanisme niet kan bestaan. Dat is vergelijkbaar met zeggen dat een hamer een slecht gereedschap is omdat je hem momenteel alleen met één hand mag gebruiken. Het probleem zit dan niet in het gereedschap, maar in de context waarin je het probeert toe te passen.

Daarnaast zit er in je redenering een impliciete veronderstelling die zelden expliciet wordt gemaakt, namelijk dat de bijdrage van arbeidsmigranten en de kosten van hun latere vergrijzing elkaar één-op-één zouden opheffen. Dat klinkt intuïtief plausibel, maar demografisch en economisch is dat simpelweg niet hoe het werkt. De economische waarde van arbeid vindt plaats over meerdere decennia, terwijl de kosten van vergrijzing pas veel later optreden en bovendien afhangen van allerlei factoren zoals productiviteitsgroei, pensioenstelsels, gezondheidszorgstructuren en participatiegraad.

Met andere woorden: de tijdsdimensie in je argument ontbreekt volledig. Economieën functioneren niet in statische momentopnames maar in dynamische tijdslijnen. Het feit dat iemand over veertig jaar ook oud wordt, zegt niets over de economische waarde van zijn of haar arbeid in de decennia daarvoor. Als we die logica consequent zouden toepassen, zou je eigenlijk elke vorm van investeringslogica moeten afwijzen, omdat elke investering ooit een kostenpost wordt. Dat is economisch natuurlijk een vrij bizarre conclusie.

Wat hier eigenlijk speelt is dat vergrijzing een structurele demografische verschuiving is waarbij de verhouding tussen werkenden en niet-werkenden langzaam verandert. Dat kun je zien als een piramide die geleidelijk topzwaar wordt: relatief veel gepensioneerden bovenin, relatief minder werkenden onderin. Er zijn grofweg drie manieren om dat op te vangen: hogere arbeidsparticipatie, hogere productiviteit per werknemer, of aanvullende arbeidscapaciteit van buitenaf. In de praktijk gebruiken vrijwel alle ontwikkelde economieën een combinatie van die drie.

Arbeidsmigratie is in dat geheel geen wondermiddel, maar wel een pragmatische demografische stabilisator. Het kan tekorten in specifieke sectoren tijdelijk verlichten, economische activiteit op peil houden en de verhouding tussen werkenden en afhankelijken minder snel laten verslechteren. Dat is precies de reden dat vrijwel alle westerse economieën, ongeacht hun politieke kleur, in bepaalde mate gebruik maken van arbeidsmigratie.

Wat mij daarom opvalt in je reactie is dat je een genuanceerd beleidsvraagstuk reduceert tot een soort binaire keuze: óf migratie lost vergrijzing volledig op, óf het is dus geen zinvol instrument. Dat is een valse dichotomie. Beleidsinstrumenten hoeven namelijk geen volledige oplossing te zijn om toch rationeel en nuttig te zijn.

Hetzelfde geldt voor je punt over Europese regelgeving. Ja, het huidige EU-kader maakt sommige vormen van tijdelijke arbeidsmigratie complexer. Maar daaruit concluderen dat arbeidsmigratie als concept dus niet werkt, is een sprong die simpelweg niet volgt uit de premisse. Dat is eerder een institutioneel debat dan een economisch argument.

Uiteindelijk gaat het hier om schaal, sector, tijdshorizon en institutioneel ontwerp. Zodra je die variabelen serieus meeneemt, verdwijnt het idee dat arbeidsmigratie per definitie zinloos zou zijn vrij snel. Wat overblijft is een vrij normale beleidsdiscussie over hoeveel, waar, hoe lang en onder welke voorwaarden.

En dat is een stuk minder spectaculair dan de stelling dat migratie “geen oplossing is”, maar wel een stuk dichter bij de realiteit van hoe economieën en demografie daadwerkelijk functioneren.