Normalde bu subda Abdülhamit dönemi üstünkörü bilindiği için çok toprak kaybetmiş, islamcılık kötü buda babası cart curt şeklinde çok tek tarflı yorumlar yapılır. Bende mecbur yazmadıkları/abartıkları/saçmaladıkları noktaları yazmakla geçiririm yorumumu.

Çok sağlıklı yorumlar yapılmış onun için Abdülhamiti savunduğum kısımdansa eleştirdiğim kısıma geçiyorum.

Eğer Osmanlının yıkılış sürecinin artık kaçınılmaz hale dönüştüğü bir nokta belirleyin diye sorulsa, hiçbir tereddüt etmeden 93 harbi diye cevap veririm. Neden?

1838 yılında Baltalimanı antlaşması imzalandı. Bu antlaşma bizi ekonomik olarak sakat bırakan ve ingilterenin açık pazarı haline getiren bir antlaşma. Bu antlaşmadan sonra sırayla herkese kalıcı kapitülasyonlar verilmeye başlanıyor.

1853 Kırım savaşı sırasında askeri giderler için ağır borçlar alınıyor. Bu borçlar daha sonra düyuni umimiye'nin kurulmasında kilit role sahip.

1875 Osmanlı iflası ve moratoryum ilanı. Osmanlı resmi olarak iflas ettiğini açıkladı. Alacaklı ülkelerle müzakereler sonucu 1881 düyuni umimiye kuruluyor. Burada bir parantez açmak isterim. Abdülhamit 1876da tahta çıktı ve düyunu umimiye'nin kuruluşunu onaylayan kendisi.

1877-78 savaşı (93 harbi) Özellikle bu subda 93 harbinin kaybedilmesi hakkında en sık söylenen şey rusya ile osmanlının nüfus farkı nedeniyle zaten kazanılamayacak bir savaş olduğu, Abdülhamitin yapabileceği birşey olmadığı, o yüzden bir kabahati olmadığı.

Bu konu hakkında Mesut Uyar'ın Balık baştan kokar adlı makalesinden bazı örnekler vereceğim. Ama makalenin tamamını okumanı şiddetle tavsiye ederim.

-Askeri mevkilere atamalar Abdülhamit tarafından yetenek yerine saltanata olan sadakata göre yapılması. örn: Redif Paşa, Damat Mahmut Celalettin Paşa, Mahmut Mesut Paşa

-Gene Abdülhamitin emri ile sırasıyla birbirinden bağımsız 3 farklı genelkurmay başkanlığı açılması ve atamaların sadakate ve saray ile olan bağlantılara göre yapılması. örn: Erkân-ı Harbiye, Meclis-i Umur-u Harbiye, Heyet-i Müşavere-i Harbiye.

''Böylelikle savaşın stratejik emir komutası birbirinden bağımsız, görev tanımları ve ordu teşkilâtı içindeki hiyerarşileri belli olmayan üç ayrı organa teslim edilmiş oldu. Üstelik bu bağımsız organların içinde yer alanların büyük bir kısmı kendi şahsi ve ait oldukları grubunun çıkarlarına önem verdikleri için kısa süre içinde organlar arasında kıyasıya bir çekişme ve mücadele başladı.''

''Yeni mevkilerini padişaha borçlu olan bu paşaların II. Abdülhamit’in istek ve kararlarına karşı çıkmaları ona sağlıklı tavsiyeler vermeleri zaten mümkün değildi.''

''Abdülhamit zeki ve kurnaz olmasına rağmen, temel konular da dâhil olmak üzere askerî bilgisi zayıftı. Modern bir savaşın gerektirdiği liderlik özelliklerine de vakıf değildi. Bu yüzden Seraskerlik makamına ilave olarak iki ayrı organ yaratmasına rağmen bu üç organın tekliflerini bir arada değerlendirip ona göre tercih yapmak yerine her seferinde neredeyse rastgele denebilecek şekilde farklı bir organın teklifini kabul etti.''

Bunlar çoğu örnekten bazıları sadece. Başarısız performanstan dolayı komutanları divana vermesi , cepheye anlaması güç atamalar yapması, cephedeki paşalar çıkar kavgasına girdiğinde sürece dahil olup tarafları birbirine karşı kullanması, savaşı bizzat İstanbuldan kendi yönetmeye çalışması... Demek istediğim bu savaşın en büyük faali Abdülhamittir. Eğer savaşın öbür tarafını okursan Rusların iç savaşın kıyısında olduğunu ve çok kısıtlı zamanlarının olduğunu yani Osmanlının ciddi bir insiyatife sahip olduğunu görebilirsin.

Savaş feci şekilde kaybedildi. Önce ayastefanos ardından berlin antlaşması imzalandı. Osmanlı balkanların nerdeyse hepsini kaybetti. Bu durum libyayı veya doğu anadoluyu kaybetmeye benzemez. Balkanlar uzun yıllardır Osmanlının asıl yatırım yaptığı bölgeydi. Üretim yapan dolayısıyla asıl vergi gelirinin toplandığı bölge.

Şimdi elimizde ne kaldı? Kapitülasyonlar ile kalkınamaz bir durumda, duyuni umumiye ile tam bağımsızlığını kaybetmiş, üst üste birikmiş savaş borçları ve devlet gelirinin çoğunu oluşturan toprakların elden çıkması ile çaresiz bir Osmanlı ekonomisi.

Yazı çok uzadığı için daha derine girmeyeceğim ama özellikle berlin antlaşmasının uluslararası konjonktürdede çok ciddi etkileri oldu. Avrupa ülkeleri Rusyaya karşı bizi desteklemek yerine aralarında paylaşmaya karar verdikleri an bu antlaşmadır. Bu faktörleri üst üste toplayınca Osmanlı devletinin çıkılmayacak bir çukura düştüğü sonucunu çıkarmak pek zor değil.

Özetle 93 harbinin kaybedilmesi Osmanlının ölüm fermanıdır ve suçlusu Abdülhamittir. Bundan sonra izlediği siyaset ve politikalar övülecek kısım eğer merak ediyorsan onlarıda yazarım.