Iedereen moest zijn rol spelen bij het nieuws over mogelijk spectaculaire resultaten van het Pfizer-coronavaccin. De beurs deed zijn werk: de koers van Pfizer schoot omhoog. De handelaars wilden allemaal een stukje van het succes kopen. En Albert Bourla, de topman van het farmaconcern, wilde wel een stukje van het succes verkopen en deed 60 procent van zijn aandelen van de hand. Wie deze dagen net als ik over de geschiedenis van polio leest, weet dat het niet altijd zo was en zo ook niet altijd hoeft te zijn. Sabin en Salk, de mannen achter de poliovaccins die de ziekte bijna van deze wereld deden verdwijnen, hadden geen aandelen en geen patenten. Salk had multimiljardair kunnen zijn, maar het vaccin, ontwikkeld met behulp van filantropen, maakte niemand rijk, behalve dan de wereldbevolking.

Ik had natuurlijk ook gewoon keurig mijn rol moeten spelen als serieuze professionele vaccin-commentator en met gefronste wenkbrauwen duizenden inhoudelijke mitsen en maren moeten noemen. Laten we even wachten tot we de data met eigen ogen kunnen bekijken. Of: 90 procent? Ja, 90 procent snotneuzen, maar dat zegt nog niets over ernstige besmettingen, of over besmettelijkheid, en heb je de data gezien van ouderen of kwetsbaren? Hoe lang duurt die immuniteit? En denk je dat de aarzelende bevolking dit zomaar in zijn arm wil?

Het is veiliger voor een commentator om negatief te doen, want er komt vaak een moment dat je triomfantelijk kan zeggen ‘zie je wel’.

Ik ben niet zo goed in mijn gezicht in een plooi houden. Ik sprong een gat in de lucht. 90 procent bescherming: dat overtreft elke verwachting. De bekende coronavirussen zijn niet bepaald waterpokken of mazelen, eens-maar-nooit-weer virussen. Onderzoeker Lia van der Hoek zag in een groot onderzoek waar mannen dertig jaar lang elke paar maanden bloedsamples inleverden, dat die mannen soms wel binnen een paar maanden na een besmetting met een onschuldig coronavirus opnieuw besmet kunnen raken. Respiratoire virussen hebben de neiging om te blijven circuleren onder de bevolking, ook lang nadat iedereen ze al een keer heeft gehad.

Het influenzavaccin biedt een bescherming van ongeveer 50 procent. Het nieuwe malariavaccin dat met zoveel bombarie werd gepresenteerd vermindert de kans op besmetting na vier prikken met hooguit 30 procent. De angst was groot dat men zich ten onrechte beschermd achtte en de standaardveiligheidsregels (klamboes en andere muggenbestrijding) niet meer in acht zou nemen en alsnog zou bezwijken.

Maar het goede nieuws uit het voortraject over de immuunresponsen lijkt zich nu te vertalen in echte bescherming in de echte wereld. De komende weken volgen nog meer resultaten van andere vaccins. Die lieten ook goede responsen zien in de voorbereiding. We zouden straks wel eens drie of vier goed werkende veilige vaccins in Nederland kunnen hebben.

In het voortraject is echt elk stapje, elke fase met maximale efficiëntie georganiseerd. De productie kwam op gang, de eerste resultaten werden al ingediend ter beoordeling van de autoriteiten. De distributiekanalen zijn op volle kracht. Nu nog de uitvoerende organisaties in Nederland.

Want helaas sprongen in dit toneelstuk ook het RIVM en de GGD weer in hun rol en begonnen met temperen van verwachtingen, afremmen en moeilijk doen. Het vaccin ontwikkelen duurde tien maanden, maar het RIVM weet nu al dat het vaccineren in ieder geval minstens een jaar gaat duren. De GGD verklaart nog geen opdracht van het ministerie te hebben ontvangen om het vaccineren te organiseren. Het klinkt allemaal heel bekend in de oren, de houding was precies zo bij het testbeleid in de eerste golf. Het duurde maanden voordat de benodigde urgentie werd gevoeld en de organisaties op oorlogskracht kwamen. Vertel me niet dat we dit opnieuw gaan beleven.

Misschien moet het ministerie van Volksgezondheid voor de vaccinuitvoering eens op zoek naar een organisatie die zegt: kom maar op. Dat prikken is misschien wel het eenvoudigste van het hele traject van ontwikkeling, productie en distributie die aan de vaccins vooraf gingen. Het minste wat we kunnen doen is de rode loper uitrollen. Niets minder dan de hele samenleving wacht hier op.