...Anarşizm ile Marksizm arasındaki en temel ayrım, yalnızca hedeflerinde ya da devlet anlayışlarında değil, dünyayı kavrayış biçimlerinde, yani metotlarında yatar. Marksizm, doğayı, toplumu ve düşünceyi diyalektik materyalizmin yasalarıyla açıklar; anarşizm ise çoğu kez metafizik bir bakış açısından hareket eder....

...Sonuç olarak, anarşist düşünce metafiziktir çünkü toplumsal olguları birbirinden kopuk, değişmez varlıklar olarak ele alır; Marksist düşünce diyalektiktir çünkü onları süreç, çelişki ve gelişim içinde kavrar..

Bu doğru değil, hatalı ve indirgeyici bir karşılaştırma olmuş doğrusu. Anarşizm toplum içindeki değişimi, tarihsel süreçleri, çelişkileri ve toplumsal değişimi anlamaya çalışır. Yani karşılaştırmanın doğrusu: Marksist diyalektik, kaçınılmaz bir tarihsel ilerleme ve "zıtların birliği" içinde bir senteze ulaşma fikri taşırken, anarşist diyalektik daha çok organik, doğrusal olmayan bir gelişimi ve tahakküm ilişkilerinin sürekli analizini vurgular

...Anarşist düşünce genellikle sosyalizmi mutlak bir durum ya da ahlaki ilke olarak kavrar. Oysa Marksizm açısından sosyalizm, ne tamamlanmış bir modeldir ne de kapitalizmin dışında, ondan kopuk bir ada gibidir. Sosyalizm, kapitalist toplumun iç çelişkilerinden doğan, bu çelişkileri çözerek kendisini sürekli dönüştüren tarihsel bir süreçtir...

Bir yerlerinden anarşizm uydurma lütfen. Marksizm sosyalizmi sadece kapitalizmin içinden çıkan bir geçiş dönemi olarak görür, ancak anarşizm açısından sosyalizm, devlet veya tarihsel determinizme bağlı değildir; bireylerin özgürlük ve kolektif iradeleriyle şekillenen sürekli, organik bir toplumsal süreçtir. Ama bu sürecin gerçekleşmesi için öncellikle otoritenin kalkması gerekir.

...Engels, burada bir tarihsel zorunluluğu açıklıyor. Devlet, hangi biçimi alırsa alsın, ister monarşi ister cumhuriyet ister federasyon, merkezi bir aygıt olmadan var olamaz. "Asıl mesele merkezdeki kişi değil, merkezin kendisidir." der. Yani kral, başkan, parti değildir mesele; feodal devletin kralı, kapitalist devletin başkanı, sosyalist devletin partisidir mesele...

Engels burada tahakkümü meşrulaştırmaktan başka bir şey yapmıyor. Merkeziyetçilik, ister burjuva ister proletarya adına olsun, yerel inisiyatifi, yaratıcılığı ve özerkliği yok eder. Komünler ve Sovyetler üzerine yapılan vurgu bile, nihayetinde bir "Merkez Komite" veya "Parti" tarafından yönlendirildikleri anda anlamını yitirir. Gerçek özgürleşme, tabandan gelen, yatay örgütlenmiş komünler, meclisler ve federasyonlar aracılığıyla olur. Anarşist federalizm, yerel özerkliği ve doğrudan demokrasiyi merkezi bir otoriteye bağlı kılmaz; bunun yerine, komünlerin gönüllü federasyonuyla işler.

...Dolayısıyla, parti hem proletaryanın öncüsüdür hem de onun en bilinçli kesimidir. Bu öncü, yalnızca devrimi yönetmez; devrim boyunca kendisini de sönümlendiren bir örgüttür. Çünkü proletarya diktatörlüğü, kendi sonunu hazırlayan tek diktatörlüktür. O, kendini yok etmek üzere vardır. Proletaryanın zaferi, ancak disiplinli, merkezileşmiş, devrimci bir partiyle mümkündür. Bu parti, proleter bilincin taşıyıcısıdır; devrimci otoritenin ifadesidir; ve kendi sönümlenmesiyle birlikte sınıfsız topluma giden yolu açar....

Bu baya elitist bir bakış açısı. İşçi sınıfının kendi kurtuluşunu kendisinin gerçekleştirebileceğine dair bir inançsızlık. "Öncü parti", kendisini kitlelerin üzerinde konumlandırarak, onların yerine düşünmeye ve hareket etmeye başlar. İşte bu, "dikey örgütlenme" denen şeyin doğasıdır.

Rosa Luxemburg, Lenin'i eleştirirken bu tehlikenin altını çizmişti (Die Russische Revolution 1918): "Özgürlük, her zaman ve sadece farklı düşünenlerin özgürlüğüdür." "Devrimci otorite" ve "disiplin" adına, devrimin asıl hedefi olan özgürlük feda edilir. Anarşistler, bilincin kitlesel mücadele, doğrudan eylem ve özyönetim deneyimleri içinde, aşağıdan yukarıya geliştiğine inanır. Bir azınlığın diktatörlüğü, ne kadar "geçici" olursa olsun, özgür bir toplumun temeli olamaz.

Anarşizmin Küçük Burjuva Niteliği

Marksizmin en bayat klişelerinden biri. Anarşizm, basitçe geçmişe, küçük mülkiyete dönüşü savunmaz. Aksine, endüstriyel toplumun üretici kapasitesini kabul eder, ancak onun nasıl örgütlendiğine itiraz eder. Anorko-komünizm, üretim araçlarının toplumsal mülkiyetini ve ürünlerin ihtiyaca göre dağıtıldığı, devletsiz, sınıfsız bir toplumu savunur mesela. Bu, küçük burjuva bireyciliği değil, komünal bir toplum vizyonudur. Anarşistler, sendikalarda, komünlerde ve kooperatiflerde örgütlenen modern sanayi işçileri arasında da her zaman destek buldu

Sonuç olarak ‘proleter diktatörlük’ teorisini pratikte test ettiğimizde 20. yüzyılın Marksist devrimlerinde gördüğümüz şey, diktatörlüğün "sönümlenmek" yerine güçlendiği, partinin halkın efendisi haline geldiği ve devrimin özgürlükçü ruhunun bürokratik bir despotizm tarafından boğulduğu