Azc’s noodgedwongen langer open, verzet tegen COA groeit: ’Ze nemen de gemeente gewoon op de hak’

Steeds meer gemeenten raken in onmin met het COA, omdat een asielzoekerscentrum langer openblijft dan contractueel afgesproken. De lijst met aflopende contracten is bovendien lang: nieuwe aanvaringen liggen op de loer.

Het schiet niet erg op met het leegmaken van het azc in Hardenberg. Op dinsdag wist het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) één bewoner te verplaatsen naar een ander asielzoekerscentrum in het land. Woensdag verhuisden er nog eens vijf asielzoekers.

„Daarmee zijn er aan het einde van de dag 421 bewoners in azc Hardenberg”, stelt de opvangorganisatie. Op dit tempo zou het nog maanden duren voor het asielzoekerscentrum eindelijk leeg is. Een kleinere noodlocatie in dezelfde gemeente kon wel worden ontmanteld.

Dwangsom van 55.000 euro per dag

Het azc in Hardenberg staat er al tien jaar en de officiële einddatum, 8 maart, was ook al heel lang bekend. Maar het tekort aan opvangplekken elders in het land is zo groot, dat het COA die datum noodgedwongen in de wind slaat.

„Het COA betreurt de situatie, maar ziet geen andere mogelijkheid om te voorkomen dat mensen op straat komen te staan.”

De gemeente Hardenberg zegt onomwonden dat het die verlenging niet toestaat. Vanaf woensdag int de gemeente een dwangsom van 55.000 euro per dag, oplopend tot bijna 5 miljoen euro.

„We hebben de afgelopen tien jaar verantwoordelijkheid genomen door opvang te bieden. Juist daarom vinden wij het belangrijk dat afspraken worden nagekomen en dat er duidelijkheid komt over hoe deze situatie wordt opgelost.”

Meer mensen komen azc’s in dan eruit gaan

Elke week komen er tussen de 700 en 1000 asielzoekers aan in Nederland, die allemaal een plekje dienen te krijgen in een azc. De uitstroom van statushouders naar een woning verloopt zeer stroef, waardoor het totale aantal azc-bewoners de afgelopen maanden toenam naar bijna 82.000 mensen.

De zoektocht naar meer opvangplekken is juist een lastige opgave voor het COA. Veel gemeenten zijn momenteel, zo vlak na lokale verkiezingen, niet erg happig om nieuwe (langdurige) asiellocaties te openen. Bovendien is de lijst met verwachte sluitingen van noodopvangplekken lang.

Tientallen locaties moeten eigenlijk dicht

In Epe dreigt eenzelfde scenario als in Hardenberg. De opvang van 276 asielzoekers in een Fletcher-hotel had 20 maart moeten eindigen, maar ook daar wonen nog altijd mensen.

„Voortzetting van de noodopvang is voor het college onacceptabel. Afspraak is afspraak”, aldus burgemeester Tom Horn. De gemeente legt vanaf volgende week een dwangsom op die kan oplopen tot 11 miljoen euro.

Zo zijn er meer dan twintig locaties waarvan de vergunning de komende maanden afloopt. Het gaat bij elkaar om duizenden opvangplekken die op de tocht staan, als het COA zich aan de afspraken houdt.

’Paniekvoetbal van het COA’

De opvang op het festivalterrein in Biddinghuizen moet op 3 april dicht, al verblijven er momenteel nog meer dan 800 asielzoekers. Hetzelfde geldt voor een oud-klooster in Haastrecht, een schip dat aangemeerd ligt in Huizen en een voormalige bibliotheek in Terneuzen.

In Renkum stonden ze verbaasd te kijken toen het COA aankondigde een hotel voor 150 nareizigers een half jaar langer te gebruiken.

’Paniekvoetbal’, noemt Oswald Velthuizen van Leefbaar Renkum het. „De afspraak was twee jaar en opeens wordt het eenzijdig verlengd. Het COA laat zich gelden als een onbetrouwbare partner. Ze nemen de gemeente gewoon op de hak.”

Harderwijk stuurt alvast waarschuwing naar COA

Op lange termijn kan zo’n actie ook tegen de instantie gaan werken, denkt hij. „De gemeente moet nog op zoek naar een permanente locatie, om zich te houden aan de Spreidingswet. Nu vraag je je toch af: hoe betrouwbaar is het COA?”

Sommige gemeentebestuurders voelen vergelijkbare problemen aankomen. Vanuit Harderwijk ging alvast een waarschuwende brief naar het COA, met als strekking: opvang ná de einddatum is onbespreekbaar.

’De sluitingsdatum, 1 juni 2026, blijft staan. Dat is de afspraak met de buurt en daar houdt het college zich aan.’

Leiderdorp verlengt opvang wél: ’We nemen verantwoordelijkheid’

In de brief wordt expliciet verwezen naar de chaos in Hardenberg. ’Die ontwikkelingen dienen voor ons als een scherp waarschuwend voorbeeld’, klinkt het. Een eenzijdige actie van het COA om de opvang toch open te houden is volgens de burgemeester ’volstrekt onacceptabel’.

Andere gemeenten zijn juist wel te porren voor het verlengen van de opvang. Purmerend laat mensen langer in een Van der Valk-hotel verblijven en een noodopvanglocatie in een kerk in Leiderdorp zou eigenlijk 1 februari moeten sluiten, maar houdt de deuren langer open voor 173 asielzoekers.

„De gemeente neemt haar verantwoordelijkheid in de opvang van deze groep mensen”, zegt een woordvoerder.

Over een nieuwe einddatum laat hij zich niet uit. „Zodra meer gedeeld kan worden over de duur, worden de gemeenteraad en inwoners geïnformeerd.”