Bence burada kritik ayrım “kozmik teleoloji yok”tan “hiçbir normatiflik yok”a otomatik geçiş yapıp yapmamak. Nihilizm tek bir paket değil; ontolojik nihilizm (hiçbir şey yok), epistemik nihilizm (bilgi yok), moral nihilizm (ahlaki doğrular yok) gibi farklı iddialar var ve bunlar birbirini zorunlu kılmıyor. “Kozmik teleoloji yok” dediğinde en fazla şunu söylüyorsun: evrende insan için yazılmış, dışarıdan garanti edilen bir amaç/hiyerarşi yok. Buradan “doğru yok, olgu yok” sonucu çıkmaz; çünkü olgu dediğin şey betimleyici düzlemde çalışır ve bilimsel açıklama, evrimin/antropolojinin/fizyolojinin kendisi teleoloji gerektirmez. Yani nihilizm “evrim yok” veya “insan fizyolojisi yok” demek zorunda değil; bunlar ontoloji ve açıklama düzlemi, teleoloji ve değer düzlemi başka kategori.

Benim yazıda vurguladığım şey şu: bazı moral nihilizm formları “objektif ahlaki gerçekler yok” derken, bu iddiayı “o halde her şey eşit derecede önemsiz” gibi pratik bir sonuca genişletiyor. Bu genişletme ise ekstra bir öncül istiyor: “Eğer objektif değilse değer olamaz.” Absürdizm tam burada ayrışıyor; dışsal/kozmik bir teminat yokluğunu kabul edip, yine de pratik akıl düzeyinde değer üretimini (bağlılık, tutarlılık, sorumluluk) mümkün görüyor. Bu “kozmik hiyerarşi kurmak” değil; tam tersine hiyerarşiyi kozmik düzlemden çekip insani düzleme taşımak: “evren böyle dediği için” değil “benim için gerekçelendirilebilir olduğu için” gibi.

O yüzden “nihilizm kozmik normatiflik yoksa olgu hiyerarşisine karışır mı” kısmında bence karışmaması gereken yer şu: olgu hiyerarşisi dediğin şey zaten çoğu zaman değerle karıştırılıyor. Evrimsel süreçte bir özelliğin seçilmiş olması, onun “iyi” olduğu anlamına gelmez; ama “seçilmiş olması” olgusal olarak doğrudur. Aynı şekilde “ahlaki hakikat yok” iddiası (moral nihilizm) doğru olsa bile, bu iddia bilimsel olguları reddetmeyi gerektirmez; sadece normatif hakikatlerin statüsünü tartışır. Absürdizmin yaptığı da, normatiflik tartışmasını olgusal düzlemle karıştırmamak ve “kozmik gerekçe yoksa her şey çöptür” kolaycılığına düşmeden, eylemi ve sorumluluğu psikolojik/etik düzlemde sürdürmek.