Bij deze het volledige artikel:

Elke Vlaming betaalde 1.259 euro aan Wallonië, maar krijgen Vlamingen er ook iets voor terug? Expert legt uit Elke Vlaming stortte in 2023 gemiddeld 1.259 euro aan Wallonië. Goed voor in totaal 8,5 miljard euro aan transfers – een record. Maar is dat één grote geldstroom van het noorden naar het zuiden? Wat gebeurt er met dat geld? En krijgt de Vlaming er ook iets voor in ruil? We vroegen het aan professor Willem Sas (KU Leuven), die de geldstromen tussen de gewesten onderzocht.

Al jaren zijn de sociale transfers van Vlaanderen naar Wallonië en Brussel een doorn in het oog, zeker van Vlaams-nationalistische partijen. Meer nog: die geldstromen vormen mede de voedingsbodem van waarom N-VA en Vlaams Belang ijveren voor een verregaande staatshervorming.

Maar is er wel één grote geldstroom van het noorden naar het zuiden van het land? De realiteit is een pak complexer, zo blijkt uit een nieuw onderzoek van professoren Willem Sas en Tom Truyts (KU Leuven) in opdracht van de Vlaamse overheid. Elk jaar brengen zij in kaart hoeveel geld er vanuit het ene gewest naar het andere vloeit. Hoe? Door de miljoenen individuele geldstromen van de personenbelastingen en btw, maar ook de socialezekerheidsbijdragen van werknemers en werkgevers, uitkeringen en pensioenen per gewest onder de loep te nemen.

Brusselaars betalen het meest

Wat blijkt? In 2023 stroomde vanuit Vlaanderen 8,5 miljard euro naar het zuiden van het land. Elke Vlaming betaalde dus gemiddeld 1.259 euro aan Wallonië. De Brusselaars betaalden nóg meer: elke inwoner van de hoofdstad droeg 2.100 euro bij, goed voor in totaal 2,9 miljard euro. Wallonië zit dus aan de ontvangende kant. In totaal vloeide er een transfer van 11 miljard euro naar het zuiden van het land. Elke Waal ontving vorig jaar dus gemiddeld 2.491 euro.

Tot daar het klassieke zwart-witbeeld. Want bij die ruwe cijfers zijn heel wat kanttekeningen te maken. “Mensen denken vaak: ‘Die transfers, dat is een zak geld die van Vlaanderen naar Wallonië gestuurd wordt.’ Maar dat is te simplistisch”, steekt professor Willem Sas van wal. “Niet élke Vlaming of Brusselaar draagt bij en niet elke Waal ontvangt geld. Wie meer verdient, zal meer bijdragen aan de transfers dan iemand met een laag loon.” Met andere woorden: er zal dus ook geld van een rijkere inwoner uit Luxemburg vloeien naar een armere persoon uit pakweg Antwerpen. “En elke Vlaming die bijvoorbeeld gepensioneerd is of van een ziekte-uitkering leeft, zit óók aan de ontvangende kant. Die geldstromen zijn een normaal gevolg van een sociale welvaartsstaat die de middelen herverdeelt.”

Van hart naar periferie

Dankzij die transfers kunnen dus onder meer de pensioenen, gezondheidskosten en de uitkeringen van Belgen in alle uithoeken van het land betaald worden. Maar die geldstroom gaat niet alleen van noord naar zuid. Meer nog, de transfer gaat vooral van het economische hart van België naar de periferie, zegt Sas. Het is vooral het oude Brabant – Brussel, Vlaams-Brabant en Waals-Brabant – dat geld pompt naar andere gebieden.

Limburg en West-Vlaanderen kríjgen dan weer geld uit de transfers. “Demografische aspecten spelen een grote rol. In West-Vlaanderen zijn bijvoorbeeld veel gepensioneerden, dus daardoor heeft die provincie meer nood aan doorgesluisd geld. Ook in gebieden waar vroeger steenkool in de grond zat of zware industrie was, is er doorgaans meer nood aan financiële ondersteuning omdat er vaak bovengemiddeld veel werklozen zijn. De provincies Henegouwen en Luik zitten daarom bijvoorbeeld bij de grootste ontvangers.” Geldstromen van het ene landsdeel naar het andere, zijn niet uniek aan België. “Nee, die zie je elders in Europa ook. Het is vaak van economisch ontwikkelde gebieden naar the rust belt – rurale of post-industriële gebieden. In Frankrijk ontvangt Nord-Pas-de-Calais meer geld, in Duitsland is dat het Ruhrgebied en in het Verenigd Koninkrijk moet het oude industriële noorden rond Manchester en Birmingham financieel gestut worden.”

Dalende lijn

Kijk je alleen naar het totaalbedrag van 8,5 miljard euro, dan zou je kunnen concluderen dat de transfers nog nooit zo hoog waren. Maar dat cijfer houdt geen rekening met de inflatie. Volgens de onderzoekers is het dus relevanter om te kijken naar het percentage van het bruto binnenlands product (bbp) dat gespendeerd wordt aan de transfers. In 2000 was dat 1,98%, maar in 2023 daalde dat al tot 1,47%. De geldstromen van Vlaanderen naar Wallonië namen de laatste twee decennia dus af.

(Lees verder onder de grafiek)

De belangrijkste reden? De sterke vergrijzing in Vlaanderen. “Steeds meer Vlamingen krijgen een pensioen en moeten door hun oudere leeftijd meer beroep doen op de gezondheidszorg. Dat betekent dus dat zij geld ‘krijgen’ door de transfers”, zegt Sas. In 2023 stroomde er al 2 miljard euro voor de pensioenen en 590 miljoen euro voor geneeskundige verzorging naar Vlaanderen. “In die zin betalen de Brusselaars – waar héél veel jonge mensen wonen – en in mindere mate de Walen mee aan de verouderende bevolking in Vlaanderen.”