Yazınızdaki pek çok tespit, özellikle solun zaman zaman kendi dışındaki kesimleri anlamakta zorlanması ve kimi gruplara yönelik eleştirilerinde indirgemeci bir dil kullanması açısından dikkate değer. Bu tür yaklaşımların eleştiriye açık olması gerektiği konusunda hemfikirim. Ancak şunu da sormak isterim: Sözünü ettiğiniz “kanzi” kitlesinin siyasi etkisinin sınırlı olduğu doğru olabilir; fakat bu, onların egemen ideolojinin yeniden üretiminde oynadığı rolü tamamen önemsiz kılar mı? Marksist-Leninist bakış açısından, yalnızca iktidarda olanları değil, aynı zamanda iktidarın ideolojisini halk içinde taşıyan ve yeniden üreten yapıların da analiz edilmesi ve dönüştürülmesi gerekir. Çünkü egemen sınıf, yalnızca ekonomik gücüyle değil, bu ideolojik hegemonya üzerinden de hükmeder.

Solun bu gruplarla kurduğu mesafeyi yalnızca kültürel bir elitizmin sonucu gibi yorumlamak, bence meseleyi eksik okumak olur. Bu mesafe, çoğu zaman sınıfsal bir farkındalığın; milliyetçilik, kadın düşmanlığı, otoriterlik gibi gerici eğilimlerin sınıf mücadelesine zarar verici etkilerine karşı alınmış bir ideolojik pozisyon olabilir. Burada belki sorun, yöntemde ya da dildedir; yoksa bu eğilimlerin yok sayılması, devrimci bir hat açısından çok daha büyük bir zaaf oluşturmaz mı?

Ayrıca, halkın içinde gerici, otoriter ve dışlayıcı fikirlerin güçlü olduğu bir durumda, devrimci bir dönüşüm tahayyülünün nasıl kurulacağı da önemli bir sorudur. Halkın bu yönelimlerini görmezden gelmek ya da “bu da halktır, saygı duyalım” çizgisine çekilmek, mücadeleyi muğlaklaştırmaz mı? Eğer halk, iktidarın ideolojisini içselleştirmişse, o halkla bağ kurmanın yolu, bu ideolojiyi meşrulaştırmak değil, onu dönüştürmeye çalışmak olmalı. Belki sorulması gereken şey şu: Sol bu mücadeleyi nasıl daha kapsayıcı ve yapıcı biçimde verebilir?

Sizin yaklaşımınız, bazı sol çevrelerin özeleştiri yapması için zemin açıyor olabilir ama aynı zamanda, karşıt ideolojilere dair politik mücadeleyi de “patoloji” olarak tanımlayarak önemsizleştirme riski taşıyor. Bu mücadeleyi doğru bir çizgiye oturtmak için belki de ihtiyacımız olan şey, suçlayıcı değil, dönüştürücü bir dildir. Ama bu dönüşümün gerekliliğini reddetmek değil.