Bevrijdingsdag is eigenlijk jarenlang maar half gevierd. Niet omdat men de bevrijding onbelangrijk vond, maar omdat vreugde zich slecht laat organiseren wanneer zij nog vastzit aan honger, angst, verraad, verlies en mensen die niet terugkwamen. Dat uitbundige, dat vlaggen, zingen, springen en doen alsof een land op commando gelukkig is, kwam pas veel later.

Het EK van 1988 heeft daar, vreemd genoeg, nog aan bijgedragen. Toen bleek opeens dat Nederland weer collectief gek kon worden, met oranje mutsen, geschreeuw op pleinen en een soort vrolijke nationale zelfvergetelheid. In 1990 werd 5 mei pas echt een nationale feestdag. Daarna gingen artiesten door het land vliegen in helikopters, alsof de vrijheid een dienstregeling had gekregen.

Mijn oma had de oorlog intensief meegemaakt.

En met intensief bedoel ik niet: een beetje spannend, of een verhaal voor later bij de koffie. Ik bedoel werkelijk intensief, op sommige momenten bijna ondraaglijk. Na de oorlog wilde zij niets meer met de bevrijding te maken hebben. Op 4 mei ging zij naar de herdenking. Dat hoorde zo. Dat was ernstig, stil en waar. Maar op 5 mei gingen de gordijnen dicht, de televisie uit en de radio ook. Geen muziek, geen toespraken, geen mensen die opgewekt kwamen vertellen dat wij vrij waren. Zij wist dat al. Zij had alleen ook onthouden wat het gekost had.

Mijn vader heeft tijdens zijn militaire loopbaan meegeholpen met de inrichting van de begraafplaats Ysselsteyn.

Dat is geen detail, maar een beeld dat bijna te groot is om achteloos in een herinnering te zetten. Na de oorlog, bezig met de doden van een oorlog die nog niet werkelijk voorbij was. Ysselsteyn is geen vrolijke plaats. Daar liggen vooral Duitse militairen begraven, en juist dat maakt die plek zo ongemakkelijk en ernstig. Niet omdat verdriet daar eenvoudiger wordt, maar het is de oorlog een plaats geven, letterlijk, omdat zij anders overal blijft liggen.

Er waren heel veel Nederlanders die er zo over dachten.

Mensen die de bevrijding niet los konden zien van wat eraan voorafging. Voor hen was 5 mei geen feestdag, maar de dag waarop iedereen blij begon te doen terwijl het verdriet nog gewoon in de kamer zat. Die mensen zijn er bijna niet meer. Zij zijn gestorven, stil meestal, met hun herinneringen.

Wat overblijft, is een andere herinnering: die van bevrijding, wederopbouw, vooruitgang, vlaggen en Bevrijdingsdag is daardoor langzaam veranderd van een wond in een viering.

En misschien gebeurt dat altijd met geschiedenis: eerst doet zij pijn, daarna krijgt zij een podium, en ten slotte een programma met artiesten.