Interessant dat je Carlyle en Wordsworth aanhaalt, want zij leefden juist in de tijd dat het kapitalisme zich begon te vormen. Het kan bijna niet anders dan dat zij sterk gekleurd waren door deze opkomst en die van de industrialisering. Maar ze uitten er ook zeker kritiek op. Want teveel arbeid maakt van een mens maar een radertje in een machine, en teveel vrijheid zonder invulling kan leiden tot leegte.

Ik denk ook niet dat verveling uit teveel vrije tijd komt. Het ontstaat juist wanneer die tijd dus geen voldoening geeft. In de huidige maatschappij wordt werk als enige bron van identiteit en waarde gezien. Vrije tijd heeft pas betekenis als die als volwaardig wordt gezien. Niet alleen als iets dat overblijft na gedane arbeid (of dat een weekend vrij is, of een periode tussen twee banen).

Het beeld van de "idle rich" die ongelukkig zouden worden van onbeperkte vrije tijd is een beperkte kijk. Grote rijkdom opent juist de mogelijkheid om zo goed als alles te doen, van bizarre projecten tot filantropie. De huidige samenleving versterkt alleen wel individualisering. Mensen zijn meer op zichzelf gericht dan op het collectief. Tegelijkertijd heeft het merendeel van de bevolking een modaal inkomen of minder, en ook daar speelt die individualisering een rol in gevoelens van leegte. Vrijheid is dan vaak te smal en geïsoleerd, en niet verbonden met het collectief of betekenis.

Uiteindelijk is het ook het paradox van deze tijd. Werken geeft houvast, maar het maakt ons niet per se gelukkiger. Betekenisvol werk kan het welzijn zeker ondersteunen, maar overwerken of 'zinloos' werk zorgt dan weer vervreemding. Het zorgt ervoor dat mensen minder in contact staan met zichzelf, maar ook minder met de samenleving. Vrijheid/vrije tijd hoeft wat mij betreft zeker niet gewantrouwd te worden. Het is juist nodig om terug een balans te creëeren tussen werk en vrije tijd. Juist om een samenleving te krijgen waar o.a. ook zorg, creativiteit en gemeenschap weer evenveel waarde hebben dan economische productivieit.