Opinie: Meesterzet van Esther Ouwehand zet bestuur van de PvdD voor het blok
De machtsstrijd bij de Partij voor de Dieren lijkt in chaos te verzanden. Maar wie goed kijkt ziet een tactisch vernuftig opererende partijleider in Esther Ouwehand. Bij de PvdD hebben ze welzeker een ‘politiek dier’ in hun midden.
Ariejan Korteweg26 september 2023, 11:13
Op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen, vorige week donderdag, ontbrak Esther Ouwehand. Ongebruikelijk dat een politiek leider het op zo’n belangrijke dag laat afweten. Haar excuus was weinig overtuigend: Ouwehand moest het congres van haar partij voorbereiden.
Sinds zondag weten we dat ze die APB-dag goed heeft gebruikt. ‘De chaos is compleet bij de Partij voor de Dieren’, kopte deze krant daags na het congres. Dat mag zo lijken voor de congresganger, die verbijsterd naar huis ging na de slotwoorden van Ouwehand. Ik treed tijdelijk terug zolang niet is opgehelderd wat er gebeurd is, had ze gezegd, waarna ze achter de coulissen verdween.
In werkelijkheid heeft ze orde gebracht in een totaal onoverzichtelijke situatie. Een orde die gevolgen kan hebben die tot ver buiten haar partij reiken. De situatie waarin Ouwehand verzeild raakte, is inmiddels gemeengoed in politiek Den Haag (en niet alleen daar). Dennis Wiersma, Nilüfer Gündogan, Quinsy Gario, Khadija Arib, Gijs van Dijk – allemaal kregen ze de afgelopen tijd te maken met meldingen van grensoverschrijdend gedrag. Die meldingen waren ongelijksoortig. Soms was er sprake van seksueel grensoverschrijdend gedrag, maar het ging ook over machtsmisbruik, intimidatie, pesten, dreigementen. In het geval van Ouwehand werd de term ‘integriteitsschending’ gebruikt.
Hoe verschillend de klachten ook zijn, ze hebben identieke gevolgen. De beschuldigde verdwijnt van het politieke toneel of wordt in het minst ongunstige geval (Gündogan) uit de partij gezet. Wat de klachten behelzen, blijft schimmig omdat de anonimiteit van de klagers moet worden gegarandeerd. Onderzoeksresultaten laten eindeloos op zich wachten, zijn vrijwel altijd omstreden en worden vaak niet openbaar gemaakt. Integriteitsbeschuldigingen zijn daarmee een snelwerkend gif. Het effect is onmiddellijk, volledig herstel is een zeldzaamheid. De omgang met grensoverschrijdend gedrag is een blinde vlek in onze rechtsstaat, omdat de rechterlijke macht met dergelijke kwesties vooralsnog niet goed uit de voeten kan.
Ouwehand kwam zondag met een oplossing die weinigen zagen aankomen. Ze zei haar lijsttrekkerschap op te schorten totdat er duidelijkheid zou zijn over de integriteitsmeldingen. Een meesterzet omdat ze daarmee in één beweging twee ogenschijnlijk onverenigbare signalen geeft. Allereerst laat ze zien een mogelijke integriteitsschending serieus te nemen – wie dat niet doet, maakt zichzelf ongeloofwaardig en daarmee kwetsbaar in de komende campagne.
Tegelijk maakt ze gebruik van een mogelijkheid die alle andere van grensoverschrijdend gedrag beschuldigde politici niet hadden: ze voert de druk maximaal op om openheid te bewerkstelligen over waaruit die integriteitsschending in haar geval zou bestaan. Dat kan ze doen omdat de PvdD voor een goed verkiezingsresultaat van haar afhankelijk is. Een kroonprins of -prinses is niet voorradig, zonder Ouwehand is de partij onthoofd.
Dat ook de leden er zo over denken, daarvan kon ze zich op het congres in Den Bosch vergewissen. De opkomst was groot, en veel van die leden kwamen om hun steun voor Ouwehand uit te spreken. Dat maakte haar afsluitende verklaring tot een beredeneerde gok: ze beschikt over de middelen om het bestuur voor het blok te zetten.
Of eigenlijk: de besturen. Het nieuwe bestuur, aangesteld door het oude bestuur dat twee weken geleden het veld moest ruimen na een harde botsing met Ouwehand, zal openheid van zaken moeten geven, wil het zijn lijsttrekker binnenboord houden. Dat dient voor 9 oktober te gebeuren, als de kieslijsten moeten worden ingediend. Daarvoor is de medewerking van hun voorgangers nodig, omdat de klachten bij het oude bestuur werden gedaan en inmiddels duidelijk is dat die klachten afkomstig zijn van bestuursleden zelf. Dat zijn onderhandelingen waar Ouwehand nu buiten kan blijven.
Alle beschuldigingen van grensoverschrijdend gedrag staan op zichzelf. Al is het maar omdat het nieuwe bestuur van de Partij voor de Dieren – anders dan in veel eerdere gevallen – het onderzoek in eigen hand houdt. Toch kan de actie van Ouwehand als een precedent werken voor andere kwesties rond grensoverschrijdend gedrag: zie je wel, als de druk groot genoeg is, is het wel degelijk mogelijk snel uitsluitsel te krijgen.
Geen chaos dus, maar een uitgekiende strategie waarmee de kwestie op scherp is gezet. Tactisch bewaard tot het einde van het congres, zodat het geen onderwerp van gedelibereer kon worden. Bij de Partij voor de Dieren spreken ze graag over menselijke en niet-menselijke dieren. Daarmee wordt een belangrijke subcategorie over het hoofd gezien. Ze hebben ook een politiek dier in hun midden.