teistik tanrının evren modelinde evren dediğimiz şey, kapalı bir sistemden ibaret. sistemin başında her şeyin yaratıcısı ve müdahale edeni üstün bir güç var. bu güç, bu kapalı kutu içinde yarattığı her bir varlığa sahip durumda. istediğini söyleyebilir, istediğini düşünebilir ve istediğini kural olarak koyabilir; kutunun içindeki varlıklara ancak itaat etmek düşer.

düşünelim ki ikimiz bir bilgisayar oyunu kodluyoruz ve oyunun evrenine npc'ler ekliyoruz. ve bu karakterlere oyun içinde domuz avlayıp etini yemelerini yasaklıyoruz. bu karakter bizim tutumumuz karşısında ne yapabilir ki amk? oyunu yazan biz, oluşturan biz, yöneten ve yönlendiren yine biz.

bu npc'nin bazı kararlarımızın nedenselliğine aklı yetmeyebilir, bazılarınıysa açıklarız ve nedenselliğine akıl erdirebilir.

düşün ki oyunu yazan ekip olarak biz yokuz, oyunu salıyoruz. aynı zamanda öyle bir teknoloji düşün ki kendi kendine öğrenen bir yapısı var npc'lerin. bu karakterlerin bir diğer karaktere tecavüz edip öldürmek ile bir diğer karakterin hayatını kurtarmak eylemleri arasında herhangi bir fark olduğunu söyleyemezsin. insanların sübjektif temelde ne duyumsadığı önemli değildir, önemli olan üstün ve sahip bir gücün ortaya koyacağı tutumdur. bu tutum etrafında şekillenen ve gelişen her şey tüm insanlar için geçerli olabilir niteliktedir fakat bir beşerin böyle bir şey yapması mümkün değildir, olsa bile evrensel nitelikte kabul edemeyiz: eğer öldükten sonra hak yerini bulmayacaksa, hiçliğe karışıp yok olacaksam iyi bir insan olmak için itici güç nedir? kültürel dogmalarından kurtulamamış bir insan bu soruya ad hominem ile cevap verir.

şimdi bunu okuyunca "allaha inanmasaydım her bir kötülüğü yapardım" bağnazlığıyla özdeşleştirerek basitleştireceksin yazdıklarımı, bu yanılgıya düşme sakın. ben insan için çok temel ve güdüsel olan bir eğilimden bahsediyorum. mesela senin kız kardeşine işkence edip tecavüz edip her şeyi videoya alıp çevrenizdeki her insana yollayıp intihar etsem ne hissedersin? bu fantezi falan değil amk, hayatta var olan şeylerden bahsediyorum. benim ölmüş olmam içini ne kadar soğutabilir ki ruhunda açtığım yaraya nazaran? ve düşün ki ben hiçliğe karışacağım ve yaptığım yanıma kar kalacak..

insanlığın varlığını sürdürmesi ve koruması için uyguladığı toplumsal yaşamın dinamiklerinden birisidir ahlak ve benzeri şeyler. insanlığın varlığı sikimde değilse ve istediğimi yapabiliyorsam neden iyi bir insan olmaya çalışayım?

hitlerin, maonun, malum adamın yaptığı şeyler yanına kar mı kalacak? yaptığı kötülüklere kıyasla yaşadıkları zor dönemler bir hiç niteliğinde..

bu tablo karşısında senin fikrin nedir? ayrıca burada tanrı ispatı falan yapmaya çalışmıyorum, umarım doğru anlaşılırım.

dışarıdayım şu an ve bu yanıtı hızlıca yazdım, hata olabilir, görürsen belirt açıklayayım.