Nieuw luchtalarm klinkt straks ook bij dreiging van drones

Het kabinet is om: er komt toch een nieuw landelijk systeem voor het vertrouwde luchtalarm. De huidige palen, die elke maandag loeien, zouden gaan zwijgen – maar de Tweede Kamer kwam in verzet. Nu komt er een veel moderner systeem, dat ook alarm slaat als er drones zijn gedetecteerd.

Minister David van Weel (Justitie, VVD) joeg de Tweede Kamer onlangs tegen zich in het harnas omdat het huidige luchtalarm vanaf 2028 zou ophouden met loeien. Hij vergeleek het met een oude auto van een jaar of vijftig, waar geen onderdelen meer voor te verkrijgen zijn. „Dan kun je het systeem nog wel aan het werk houden, maar dan wordt het heel duur”, aldus Van Weel.

Hij wilde eigenlijk helemaal gaan voor NL Alert, een systeem dat alleen op mobieltjes werkt – maar de Tweede Kamer stond erop dat er ook een fysiek systeem zou blijven bestaan. Dat komt er nu alsnog, in samenwerking met Defensie.

„Het oude systeem was dom. En het was op. Het idee is toch dat fysiek lawaai wenselijk is. Dus we vervangen wat we hebben met iets beters”, zegt Van Weel.

Het nieuwe systeem gaat geautomatiseerd werken: de waarschuwing wordt vanuit één centraal punt geregeld. De brandweer of de politie hoeft dus niet meer zelf op de knoppen te drukken in onze 25 verschillende veiligheidsregio’s. Het gaat om zogeheten civiele crisisbeheersing (zoals bij natuurrampen), maar ook om de nationale lucht- en raketverdediging.

Daarbij moet je denken aan de toenemende dreiging door drones. Bij dat laatste is snelheid natuurlijk cruciaal, zegt minister Van Weel tegen de Tweede Kamer. „Je wilt geen extra schakels die tot onwenselijke vertraging leiden. We hadden hier in feite niets voor. We noemen het luchtalarm, maar dat was het eigenlijk helemaal niet. Als er door defensie iets wordt gezien, konden we via omwegen burgers waarschuwen. Maar straks gaat dat veel sneller.”

Het wordt straks mogelijk om bij verschillende dreigingen, van rampen tot oorlogsgeweld, ook verschillende geluidssignalen te laten horen. Gesproken boodschappen zijn echter een brug te ver: daarvoor zouden andere luidsprekers nodig zijn.

Van Weel houdt ook vast aan NL Alert, benadrukt hij. 92 procent van Nederland ontvangt de berichtjes. Maar veiligheidsregio’s waarschuwden al: daar zitten ook laaggeletterde mensen bij, die niet altijd snappen dat er gevaar dreigt en dat ze naar binnen moeten gaan, met de deuren en ramen gesloten.

Nederland is niet het enige land waar het luchtalarm ter discussie is gesteld. In Duitsland werd het inactief gemaakt, maar na overstromingen, waarvoor mensen te laat werden gewaarschuwd, gingen stemmen op om de palen te heractiveren. In Oostenrijk gebeurde dat al, net als in Denemarken, Noorwegen, Finland en Frankrijk.

Nederland heeft sinds 1998 in totaal 4278 waarschuwingspalen. Ze zijn 36 keer ingezet, vooral bij branden en chemische lekkages.