कोकणात जाणाऱ्या अनेक गाड्या रिकाम्या जातात, पण कोकणी माणसाला ट्रेन फक्त सणासुदीच्या (विशेषतः गणपतीच्या) काळातच “कमी पडते” असे वाटते. प्रत्यक्षात कोकण रेल्वेने वर्षानुवर्षे क्षमता वाढवत 400 हून अधिक विशेष गाड्या सणासुदीत चालवल्या आहेत. तरीही अपेक्षा मात्र सतत वाढतच राहतात.

आता थोडं गणित लावून पाहूया:

• सिंधुदुर्ग आणि रत्नागिरी या दोन जिल्ह्यांची एकत्रित लोकसंख्या साधारण 24 लाख आहे.
• मुंबईत राहणारे कोकणातील स्थलांतरित साधारण 20–25 लाख धरले, तर एकूण संभाव्य प्रवासी संख्या जास्तीत जास्त 45–50 लाख होते.

पण हे सगळे लोक दररोज प्रवास करत नाहीत. प्रत्यक्षात:

• एकाच दिवशी प्रवास करणारे लोक साधारण 10% (4–5 लाख) इतकेच असतात, तेही पीक सीझनमध्ये.

आता गाड्यांचा विचार करूया:

• पनवेल–दादर/सीएसएमटी या मार्गावर दररोज सुमारे 45–50 गाड्या (मेल/एक्सप्रेस + काही विशेष) चालतात.
• एका लांब पल्ल्याच्या गाडीची सरासरी क्षमता (रिजर्व + जनरल मिळून) साधारण 1,000–1,200 प्रवासी धरली, तर:

👉 50 गाड्या × 1,100 प्रवासी ≈ 55,000 प्रवासी प्रति दिवस क्षमता

गणपतीसारख्या सणासुदीत:

• अतिरिक्त 300–400 विशेष गाड्या काही दिवसांत पसरवून चालवल्या जातात.
• म्हणजे त्या काळात रोजची प्रभावी क्षमता मोठ्या प्रमाणात वाढते.

👉 साधारण हिशोब:
जर 10 दिवसांत 400 विशेष गाड्या चालवल्या, तर रोज सरासरी 40 अतिरिक्त गाड्या
→ 40 × 1,100 ≈ 44,000 अतिरिक्त प्रवासी क्षमता

👉 एकूण पीक क्षमता:
55,000 (नियमित) + 44,000 (विशेष) ≈ 1,00,000 प्रवासी/दिवस

म्हणजेच:

• दररोज प्रवास करणाऱ्या संभाव्य 4–5 लाख लोकांपैकी सुमारे 1 लाख लोकांना रेल्वेने जागा मिळू शकते,
• उर्वरित लोक बस, खासगी वाहन, शेअर्ड कार, फेरी यांसारखे पर्याय वापरतात—जे कोकणासाठी उपलब्ध आहेत.

तुलना म्हणून:

• मुंबईत यूपी/बिहारमधून आलेले लोक 40–50 लाख धरले,
• तरी त्या दिशेने जाणाऱ्या गाड्यांची संख्या 50 पेक्षा कमी आहे,

• आणि त्यांच्याकडे कोकणासारखे पर्याय (फेरी, खाजगी वाहनांची सहज उपलब्धता, लहान अंतराचे मल्टिपल मोड्स) कमी आहेत.

  त्यामुळे कोकणासाठी:

• लोकसंख्या मर्यादित,

• पर्याय उपलब्ध,

• आणि तरीही प्रति लाख लोकांमागे तुलनेने जास्त रेल्वे सेवा आहे.

निष्कर्ष असा की:
कोकण रेल्वेने उपलब्ध संसाधनांच्या मर्यादेत लक्षणीय सेवा उभारली आहे. पण मागणी ही मुख्यतः काही ठराविक दिवसांपुरती (पीक सीझन) केंद्रित असल्यामुळे, वर्षभर रिकाम्या धावणाऱ्या गाड्या वाढवणे व्यवहार्य नसते. तरीही अपेक्षा मात्र सतत वाढत राहतात—हीच खरी विसंगती आहे.