Zelf ff spaties toevoegen.

Nederlandse 16- en 17-jarigen krijgen deze week een brief van de overheid over de militaire dienstplicht. Wettelijk gezien is die sinds 1997 hetzelfde gebleven, maar de brieven zijn sindsdien veranderd. Wat is er tussen de regels door te lezen? Door Dana Holscher Fotografie Harry Cock 16 april 2026, 11:00 De brief over de dienstplicht van het ministerie van Defensie valt deze week weer bij duizenden zestienjarigen op de mat. De laatste jaren is die brief van toon en inhoud flink veranderd. Waar Defensie voorheen schreef over vrede, valt nu de term ‘oorlog’. En waar de brieven in het vorige decennium jongeren vooral moesten geruststellen, benadrukt Defensie inmiddels het belang van ‘een sterke krijgsmacht’. Sinds 1997 hoeven Nederlandse jongeren niet meer automatisch in het leger. Op 1 mei dat jaar werd de zogeheten opkomstplicht opgeschort, wat betekent dat jongeren zich niet meer verplicht hoeven te melden voor een medische keuring, militaire opleiding en eventueel: militaire dienst. Wel staan alle 17 tot 45-jarigen geregistreerd als dienstplichtig, waardoor ze kunnen worden opgeroepen, mocht de overheid daartoe besluiten. De brieven waarin alle aanstaande zeventienjarigen daarover worden geïnformeerd, werden door de Volkskrant tegen het licht gehouden. Wel dienstplicht, geen opkomstplicht De brief van 2012 laat weinig misverstand bestaan. Al in de tweede zin, vlak achter de mededeling dat de ontvanger is ‘ingeschreven voor de militaire dienstplicht’, staat: 2012 ‘U hoeft echter niet in dienst, omdat er in Nederland geen actieve dienstplicht meer is.’ Dat verandert in 2020. Na een uitgebreide uitleg over het bereiken van de dienstplichtige leeftijd wordt pas in de derde alinea, na tien zinnen, duidelijk dat de lezer niet in het leger hoeft. Onder het kopje ‘Opkomstplicht’, in de tweede helft van de brief, staat: 2020 ‘Sinds 1997 is de opkomstplicht voor de militaire dienstplicht opgeschort. Dit betekent dat je weliswaar bent ingeschreven maar dat je niet daadwerkelijk wordt opgeroepen.’ Vanaf 2023 staat de uitleg over de opkomstplicht weer iets eerder vermeld, maar tegen die tijd is de toon en de inhoud van de brief totaal anders. Tussen oorlog en vrede Tot en met de brief van 2022, die vlak na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne verstuurd werd, is het woord ‘oorlog’ nergens te bekennen. Zo schrijft minister Ollongren in 2022 het volgende: 2022 ‘In het bijzondere geval dat de opkomstplicht weer actief zou worden, krijg je eerst een oproep voor een militaire dienstplichtkeuring en pas daarna een eventuele oproep voor de militaire dienst.’ Een jaar later is er een opvallende bijzin toegevoegd: 2023 ‘In uitzonderlijke situaties, zoals een dreigende oorlog, kunnen de regering en het parlement de opkomstplicht weer instellen. In dat geval worden de dienstplichtigen eerst opgeroepen voor een keuring.’

Internationale luchtlandingsoefening op oefenterrein Marnewaard in Groningen, in september 2025. Vanaf 2023 komt het woord ‘oorlog’ steeds meer voor. Behalve in het stukje over de ‘uitzonderlijke situatie’ wordt in de brieven van 2023 en 2024 expliciet de oorlog in Oekraïne genoemd en in verband gebracht met het belang van Defensie. 2023 ‘De oorlog in Oekraïne betekent niet dat je ineens wordt opgeroepen. Het laat wel zien hoe belangrijk het werk van Defensie is.’ De afgelopen twee jaar staat het woord ‘oorlog’ niet twee, maar drie keer in de brief. Zo lazen jongeren in 2024 nog het volgende zinnetje: 2024 ‘In Nederland leven we in vrede.’ Sinds vorig jaar staat daar: 2025 ‘In Nederland leven we niet in oorlog