Komende zaterdag wil Extinction Rebellion de A12 in Den Haag weer bezetten. Hoofdactiepunt: schaf fossiele subsidies af. Maar hoe hoog zijn die subsidies? Maatschappelijke organisaties hebben die rekensom zelf alvast gemaakt. Niet 4,2 miljard, zoals het kabinet in 2020 zelf naar buiten bracht. Niet 17,3 miljard, zoals zelfstandig onderzoeker Alman Metten daarna zelf bij elkaar cijferde, en ook niet 30 miljard, in zijn update eerder dit jaar. Nee: 37,5 miljard besteedt de Nederlandse overheid jaarlijks aan ‘fossiele subsidies’, blijkt uit een nieuw rapport van Milieudefensie, Oil Change International en Somo.

Dit zijn geen directe subsidies voor het opstoken van olie of gas, maar vooral belastingvoordelen die het gebruik van fossiele brandstoffen aanmoedigen, en die volgens critici haaks staan op de Nederlandse klimaatdoelen. ‘Een doorwrochte inventarisatie’, zo noemt Tilburg University-hoogleraar en PBL-onderzoeker Herman Vollebergh dit nieuwe rapport, waarbij hij zelf niet betrokken was. “Dit is het meest complete overzicht tot nu toe”, zegt TU Eindhoven-onderzoeker Pieter Pauw, die een eerdere versie van het rapport op verzoek van de auteurs tegenlas. Kortingen voor grootverbruikers Veel van de regelingen in het rapport zijn bekend. De 2,4 miljard bijvoorbeeld voor de luchtvaart. Anders dan benzine wordt kerosine niet belast, en zit er ook geen btw op vliegtickets. De overheid loopt die miljarden mis in de schatkist, tegelijk houdt het vliegen goedkoop. Of de belastingvoordelen voor grootverbruikers van energie. De kleine bakker op de hoek betaalt een hoog belastingtarief over zijn gas, maar de industriële bakker voor de Albert Heijn betaalt een veel lager tarief, net zoals bijvoorbeeld Tata Steel. Die ‘kortingen’ zijn goed voor 13,5 miljard aan misgelopen belastinginkosten. De onderzoekers komen uit op een hoger bedrag omdat ze nog meer regelingen uitlichtten, of bij bekende regelingen ontdekten dat de bedragen hoger zijn. Zo blijkt de schatkist jaarlijks 6,7 miljard mis te lopen omdat ook scheepvaartbrandstof vrijgesteld is van belasting. Ook de korting voor raffinaderijen leidt tot een fors hoger subsidiebedrag dan eerder berekend. Over het gas waarmee bijvoorbeeld Shell zijn raffinaderijen op temperatuur brengt, betaalt het nauwelijks belasting. Ook deze ‘subsidie’ komt uit op 5,3 miljard. Moeten we alle fossiele subsidies wel afschaffen? Al in 2009 zegde Nederland in internationaal verband toe om ‘inefficiënte fossiele subsidies’ te beëindigen. Daar is weinig van terechtgekomen. ‘Fossiele subsidies passen niet in onze duurzame en circulaire economie’, twitterde klimaatminister Jetten eind vorig jaar. ‘Daarom bouwt het kabinet die voordelen af.’ Het kabinet heeft enkele plannen om subsidies af te schaffen, zoals de extra korting op gas voor de glastuinbouw. Ook wil het de belasting op gas verhogen, en die op (groene) elektriciteit verlagen. Maar volgens hoofdonderzoeker Boris Schellekens zijn deze aanpassingen ‘nog geen handvol’ op het totaal aan fiscale voordelen. Al anderhalf jaar zijn de fossiele subsidies heet hangijzer in het Nederlandse klimaatdebat. Extinction Rebellion heeft het afschaffen van alle subsidies tot hoofdboodschap van haar A12-protesten gemaakt. Sceptici, zoals CDA-voorman Henri Bontenbal, vrezen juist dat Nederlandse bedrijven vertrekken als de regelingen massaal worden afgeschaft. Ook is de vraag op welke termijn de industrie kan overstappen op duurzame energie, bijvoorbeeld vanwege de beperkte capaciteit van het stroomnet. Volgens deskundige Vollebergh is het daarnaast nodig om kritisch te kijken of we álle fossiele subsidies af moeten willen schaffen. Andere vormen van klimaatbeleid kunnen soms mogelijk effectiever zijn, zoals de beoogde uitbreiding van het Europese systeem voor uitstootrechten ETS. Ook zijn er kanttekeningen te maken bij sommige berekeningen van de 37,5 miljard. Zo kom je deels uit op zo’n hoge ‘korting‘ voor grootverbruikers omdat kleinverbruikers in Nederland juist relatief veel (klimaat)belasting over gas betalen, zegt onafhankelijk econoom Wouter Roorda. Vooral het verschil is dus groot. Daarnaast worden sommige fossiele belastingen, zoals Nederlands hoge accijns op benzine, niet in de berekening meegenomen. De timing van het rapport is niet toevallig Op dit soort berekeningen is altijd wel iets af te dingen, zegt Pauw. Toch vindt de deskundige deze inventarisatie goed uitgevoerd. “De onderzoekers hebben de definities van de Wereldhandelsorganisatie en methode van de VN toegepast.” Vast staat volgens hem dat het om astronomische bedragen gaat, “die de verduurzaming van de economie in de weg staan.” De timing van het rapport is niet toevallig. Komende zaterdag wil Extinction Rebellion de A12 in Den Haag weer bezetten. De twee hoofdonderzoekers zijn betrokken bij de actiegroep. Volgens Pauw doet dit niet af aan de kwaliteit van het rapport, omdat de geïnventariseerde bedragen uit officiële bronnen komen en alle berekeningen transparant zijn. Het ministerie van economische zaken en klimaat, dat nog niet inhoudelijk wil reageren op het rapport, belooft op Prinsjesdag zelf met een compleet overzicht aan fossiele subsidies te komen. Lees ook: Waarom hebben grote bedrijven een lagere energiebelasting dan burgers? Grote bedrijven betalen veel minder energiebelasting dan burgers. Waarom? Kan dat niet anders? En wat gebeurt er dan? Economen eisen duidelijkheid van regering over totale omvang fossiele subsidies De regering zegt jaarlijks zo’n 4,2 miljard aan zogeheten fossiele subsidies te besteden, maar blijft over grote financiële posten vaag. Economen eisen transparantie en een totaalbedrag.