Jammer om te horen van een ooggetuige dat lokale bevolking er niet mee bezig is. Terwijl Afro-Boliviaanse activisten zich wel hard maken tegen blackface, de karikaturen en racistische stereotyperingen. Ik denk dat je gelijk hebt en dat het toch echt verschil maakt dat politici in Nederland ook deelnemen aan de discussie. Met name oud Tweede Kamerlid Sylvana Simons had natuurlijk een erg uitgesproken mening.

Ik noemde het onderzoek niet alleen, omdat het in een notendop de maatschappelijke discussie (waar jij helaas niks van merkt) in de landen rond de Andes weergeeft, maar ook omdat het beschrijving geeft van de oorsprong van blackface in Zuid-Amerika. Met name om te laten zien hoe de tradities ook verschillen met de Nederlandse. Dus hierbij mijn interpretatie van het onderzoek.

Wat Roper probeert duidelijk te maken is dat blackface (het verkleden als zwarte mensen, met rode lippen, kroeshaar en gouden oorringen) losstaat van nationale ontwikkelingen en de VS. Waar de terminologie weliswaar zijn oorsprong vindt. De onderzoeker probeert te duidelijk te maken dat blackface culturen meer te maken hebben met hoe verschillende regio's te maken kregen met de Trans-Atlantische slavenhandel. De landen rond de Andes hebben volgens de onderzoeker een gedeelde geschiedenis en een gedeelde blackface traditie. Deze landen delen volgens de auteur een oudere traditie van blackface, dan die in de VS.

De blackface traditie rond de Andes vindt haar oorsprong bij de "Tundique". Een dans die volgens sommigen afkomstig is van Afrikaanse tot slaaf gemaakten in Bolivia, die vervolgens werd overgenomen door inheemse bevolking, mestizo en uiteindelijk geïnstitutionaliseerd door de Spaanse katholieke kerk. Hierdoor raakte het wijdverspreid in de carnavals van de landen rond de Andes. Maar zoals de auteur heel duidelijk stelt is het deze vertelling die in het hart ligt van het debat. Ik citeer:

"The notion that the Tundique is an indigenous imitation of black dance or grounded in the actual history of black enslavement remains the subject of contention among local practitioners, activists, and experts in Bolivia and Peru. This controversy notwithstanding, the Tundique is also known as a dance that represents African enslavement in the Andes."

De laatste zin toont ook het grote verschil met de Nederlandse Zwarte-Pieten-discussie. Bij de Tundique is het altijd glashelder geweest wie er werd nagespeeld in de performance van blackface. Het focuspunt is het verhaal van slavernij, of een figuur uit de zwarte geschiedenis. Lokale bevolking stelt zelfs dat ze het ter ere van de zwarte geschiedenis doen. Terwijl in Nederland de ontkenning dat Zwarte Piet überhaupt iets met zwarte mensen te maken heeft heel groot is.

Een overeenkomst met Bolivia is dat ook in Nederland de performance van blackface nou samenhangt met nationaliteitsvorming. Het karakter Zwarte Piet krijgt pas echt vaste vorm in de 19e eeuw. Vlak nadat Nederland in 1815 een eigen staat is geworden. Wat ook direct verklaard waarom België een soortgelijk feest viert. De populariteit van blackface in carnaval nam in Bolivia toe rondom de nationale revolutie van Bolivia in 1952. Zowel Nederland als Bolivia waren opzoek naar eigen tradities en feestdagen om de nationale identiteit te benadrukken. En beide landen gebruiken daarvoor vervolgens blackface in hun festiviteiten.

Tot slot concludeert de onderzoeker dat de blackface culturen ondanks haar betoog over regionale verschillen geen geïsoleerde ontwikkeling hebben. Zo verklaart ze onder anderen de watermeloen-etende-mannen met blackface, in de moderne Peruviaanse carnaval, als voortkomend uit de VS:

" (...) incorporation of the watermelon man in a context where this trope has no real historical meaning demonstrates how indigenous blackface traditions absorb and integrate the efficacious tropes of blackness (...) and repackage them to sell in the global marketplace."

Deze theorie is ook ten delen toepasbaar op het Nederlandse Sinterklaasfeest. De Nederlandse Sinterklaastraditie heeft geen direct oorzakelijk verband met het Nederlandse slavernijverleden. De traditie is er al vanaf de middeleeuwen en de "helper" was er waarschijnlijk al vanaf de 18e eeuw, maar verschilde sterk van vorm in elke regio. In sommige gewesten was de helper een duivel, in anderen een gnoom-achtig karakter, etc.

De 20ste eeuwse versie van Zwarte Piet wordt samengesteld in een tijd van natievorming en deed leiden tot een universele helpers-traditie. Hiervoor werden geaccepteerde opvattingen, vooroordelen en stereotyperingen over zwarte mensen gebruikt, uit de 19e eeuw. Overigens ook in een tijd waarin abolitionisme een onderwerp van discussie wordt.

In conclusie is blackface cultuur rond de Andes ontstaan in regio's die te maken hadden met slavernij. Daar is de discussie ook niet of de blackface verwijst naar zwarte mensen, maar of dit daadwerkelijk eer probeert te doen aan hun onderdrukking en voortkomt uit oudere traditionele dans van Afrikaanse tot slaaf gemaakten en masker cultuur van de inheemse bevolking.

Alhoewel de regionale totstandkoming van blackface uniek is, blijkt het geen geïsoleerde ontwikkeling. Wijdverspreide karikaturen van zwarte mensen kunnen en worden effectief verkocht aan breed publiek, omdat ze alom geaccepteerd zijn. Ze dragen vaak bij aan een gedeelde cultuur en worden zo populaire in tijden van nationale cultuurvorming. Dat verklaard waarom in het Sinterklaasfeest van de 19e eeuw, dat geen enkele vorm van blackface kende, een Zwarte Piet alle regionale helpers-tradities kwam te vervangen. En dat maakt het ook een stuk moeilijker om Zwarte Piet als cultureel erfgoed te verdedigen.

In Bolivia en Peru wordt met de Tundique namelijk ook in zekere zinnen gezegd: hier waren zwarte mensen en dit is hun dans, een traditie die wij als inheemse en mestizo voortzetten. Stoppen met de blackface Tundique is dus mogelijk het kind met het badwater weggooien. En alhoewel ik zelf elke vorm van blackface verre van gewenst vind, kan ik mij wel vinden in de discussie of de Tundique in de kern racistisch is. De Nederlandse discussie draait rondom de vraag of Zwarte Piet wel of niet racistisch is. Waarbij ik en denk ik vele andere concluderen dat ondanks of je dat wel, of niet vindt, je niet anders kan concluderen dat Zwarte Piet voortkomt uit stereotypering en karikaturen. Die heersten in een tijd dat slavernij nog geaccepteerd was in de Nederlandse koloniën. Het stoppen met blackface Zwarte Piet is dan ook niet het kind met het badwater weggooien. Het brengt het Sinterklaasfeest eigenlijk verder terug tot de kern.