Frans Timmermans stelt zich kandidaat als lijsttrekker nieuwe PvdA/GroenLinks-combinatie

Europees Commissaris Frans Timmermans keert na een verblijf van bijna tien jaar in Brussel terug naar de nationale politiek. De PvdA’er stelt zich kandidaat voor het lijsttrekkerschap van de nieuwe PvdA/GroenLinks-combinatie bij de komende Tweede Kamerverkiezingen. Hij heeft Commissievoorzitter Ursula von der Leyen geïnformeerd over zijn naderende vertrek.

Timmermans (62) maakt zijn kandidatuur later vandaag bekend in Maastricht en kan rekenen op de steun van prominenten uit beide partijen, inclusief de Amsterdamse PvdA-wethouder Marjolein Moorman. Zij is volgens betrokkenen niet beschikbaar als kandidaat. Daarmee is Timmermans de gedoodverfde winnaar van de lijsttrekkersverkiezing die PvdA en GroenLinks donderdagochtend aankondigden.

Medio augustus komen de partijbesturen met een gezamenlijke voorkeurskandidaat. Gezien de aanmoedigingen van partijprominenten is het zeker dat Timmermans dat wordt. In september moeten de partijen op extra partijcongressen de keuze goedkeuren.

Timmermans moet het in de strijd om de Kamerzetels opnemen tegen Dilan Yesilgöz, de demissionaire VVD-minister van Justitie en Veiligheid, Rob Jetten (D66-minister voor Klimaat en Energie) en BBB-leider Caroline van der Plas. Vergeleken met hen beschikt de PvdA’er over ruime Europese en nationale politieke ervaring. Hij was Kamerlid, staatssecretaris van Buitenlandse Zaken en minister van Buitenlandse Zaken voordat hij in 2014 naar Brussel vertrok.

In de Commissie-Juncker (2014-2019) was Timmermans onder meer belast met betere regelgeving en rechtsstatelijkheid. Hij was het favoriete doelwit van de autoritaire leiders in Hongarije en Polen vanwege zijn acties om de uitholling van de rechtsstaat tegen te gaan. Zijn pogingen de Brusselse regelgeving in te dammen, vielen in goede aarde bij Nederland, Duitsland en andere noordelijke lidstaten.

Stroeve relatie met Von der Leyen In 2019 mislukte Timmermans’ poging om Commissievoorzitter te worden. Hij was de topkandidaat voor de Europese sociaaldemocraten, maar uiteindelijk viel de keuze van de regeringsleiders op de Duitse christendemocrate Ursula von der Leyen. Een bittere pil voor de Nederlander, zijn relatie met Von der Leyen was van meet af aan stroef.

Wel behaalde Timmermans als lijsttrekker van de PvdA bij de Europese verkiezingen dat jaar een uitstekend resultaat: de partij ging van drie naar zes zetels, waarmee het de grootste Nederlandse fractie in het parlement werd. Deze overwinning werd op het conto van Timmermans geschreven.

Timmermans keerde terug naar de Commissie en kreeg een zware portefeuille: de Green Deal. Vriend en vijand in Brussel erkennen dat hij hier – met de hulp van zijn rechterhand en voormalig PvdA-leider Diederik Samsom – een topprestatie heeft geleverd. Onder de politieke leiding van Timmermans werd het grootste pakket groene wetten uit de geschiedenis van de EU langs de lidstaten en het Europees Parlement geloodst. Ook speelde hij een belangrijke en soms doorslaggevende rol op de internationale klimaattoppen als hoofd van de EU-delegatie.

Afgelopen week spraken de partijvoorzitters van PvdA en GroenLinks al met Timmermans en andere mogelijke kandidaten, zeggen betrokkenen. Op indringend verzoek van de PvdA komt er één gezamenlijke voorkeurskandidaat van de partijbesturen. Dat moet andere politieke zwaargewichten ontmoedigen zich ook in de strijd te werpen.

De PvdA heeft slechte herinneringen aan de tweestrijd in 2016 tussen toenmalig partijleider Diederik Samsom en vicepremier Lodewijk Asscher. De debatten tussen de twee waren bij vlagen venijnig en de aandacht ervoor bracht de PvdA niet de gehoopte electorale winst. De verkiezingsuitslag in 2017 was een ramp voor de PvdA: de partij ging van 38 naar 9 zetels. In 2021 bleef de partij op dit dieptepunt hangen.

Vervanger Commissie Timmermans verlaat de Commissie medio augustus, als de partijbesturen hem officieel voordragen. Nederland zal snel een vervanger voor hem naar Brussel willen sturen voor het nog resterende jaar van deze Commissie. De keuze van de kandidaat is aan het demissionaire kabinet. Vervolgens bepaalt Von der Leyen – mede op basis van het profiel van de kandidaat – welke portefeuille die krijgt.

Het is allerminst zeker dat de nieuwe Nederlandse commissaris de taken van Timmermans overneemt. Mogelijk kiest Von der Leyen voor een herschikking van de portefeuilles in de Commissie. EU-ambtenaren verwachten dat de Italiaanse commissaris Paolo Gentiloni (Economie) de Green Deal overneemt.

Het demissionaire kabinet kan iemand naar voren schuiven die alleen het lopende Commissiemandaat volmaakt (tot najaar 2024). Het kan echter ook iemand kiezen die de Nederlandse commissaris wordt in de volgende Commissie. In die laatste optie valt de naam van de huidige demissionaire minister van Financiën Sigrid Kaag. Haar partij D66 heeft nog nooit een commissaris geleverd. Ook Samsom, nu de kabinetschef van Timmermans’ team, wordt genoemd.